اصول و روش های ترجمه تخصصی انگلیسی به فارسی

آموزش ترجمه تخصصی متون شاید شوخی بیش نباشد اما با خواندن این مقاله متوجه خواهید شد که می توان با خواندن متن هم آموزش دید! ترجمه یک نوع تکنیک است که همانند تمام توانایی های دیگر نیاز به تمرین، آموزش و مطالعه دارد. در این بخش به آموزش کامل اصول و روش های ترجمه انگلیسی به فارسی می پردازیم. در گام اول باید بدانید واژه ترجمه به چه معناست؛ طبق نظریه کتفورد درسال ۱۹۶۵ ترجمه عبارتند از جایگزینی مولفه های متنی از یک زبان به وسیله معادل های زبانی به زبان دیگر. چیزی که کاملا مشخص است این است که همه نظریه پردازان به کلی گویی بسنده کرده اند چرا که تعریف ترجمه در یک یا دو خط نمی گنجد. اجازه دهید نظریه کتفورد را بار دیگر مورد بررسی قرار دهیم. در این نظریه کلمات جایگزینی، مواد یا مولفه های متنی و معادل نیاز به توضیح و تفسیر دارد. منظور از جایگزینی تبدیل عناصر متن زبان مبدا با معادل آن در زبان مقصد با حفظ کامل معنا و مفهوم است. جایگزینی خود دو نوع دارد؛ ایستا که در آن هیچ تغییری در کل سیستم صورت نمی گیرد و یا پویا است که موجب بوجود آمدن معادل ها و ساختارهای جدید در متن مقصد می گردد. کلمه “معادل” یا تعادل در این نظریه به معنا ایجاد و برقراری پیام و مفهوم بین متن مبدا و مقصد است و منظور از مولفه های متنی همان کلمات و گروه های اسمی است که در جمله یا پاراگراف متن مبدا و مقصد بیان می شود. اجازه دهید برای روشن شدن به مثال زیر توجه کنید:

“رنگی نشوید!”

به نظر شما بهترین معادل انگلیسی برای این جمله ی فارسی چیست؟ برای دست یافتن به بهترین معنی باید کمی بحث تخصصی تر شود، این جمله خود دارای عناصری است که عبارتند از متن، فرآیند پیام و معنا

متن

متن در هر جمله و هر زبانی حامل یک پیام مشخص و از قبل تعیین شده است که در ذهن خواننده پس از خواندن متن تداعی می شود.

فرآیند پیام

فرآیند پیام دقیقا همان جرقه هایی است که در ذهن خواننده پس از خواندن جمله ایجاد می شود. توجه داشته باشید که معنای جملات از قبل تعیین نمی شود و باتوجه به متن و ذهن خواننده ممکن است متفاوت باشد برای همین اگر مترجم تخصصی در این رشته نداشته باشد نمی تواند از پس ترجمه های تخصصی متون و کتاب های ادبی به راحتی برآید. البته در هر رشته استثناهایی وجود دارند و عبداله کوثری هایی هستند که بدون آموزش ترجمه به مترجمان قابلی تبدیل شدند اند. احمد شاملو بدون داشتن تحصیلات آکادمیکی و آموزهای ترجمه ای خاص به یکی از بهترین مترجم های متون تبدیل شده است.

نظریه های ترجمه کتفورد

انواع ترجمه

همانطور که در بالا گفته شد وظیفه مترجم رساندن پیام متن مبدا به بهترین شکل و با همان تاثیری در مخاطب متن مبدا دارد به متن مقصد است. اما این رساندن پیام را می توان از روش های مختلف انجام داد که با توجه به نوع آن کیفیت متن مقصد نیز تغییر خواهد کرد. آقای کتفورد ترجمه تخصصی را به سه حوزه میزان ترجمه، سطح توصیف زبانی و ردیف ساختمان زبانی تقسیم کرده است. حوزه میزان به مسائلی نظیر اینکه چه میزان از متن مبدا به من مقصد تبدیل می شود صحبت می کند و به دو بخش “ترجمه کامل” و ترجمه “غیر کامل” تبدیل می شود. حتما باخود می پرسید ترجمع غیر کامل در کجا ضرورت دارد؛ برای مثال هنگامی تیم کافه یادداشت قصد آموزش و معرفی اصطلاحات ضروری زبان انگلیسی که هیچ کس نمی داند را دارد مجبور است عبارات و اصطلاحات عامیانه را دست نخورده از متن مبدا به متن مقصد وارد نماید که این کار موجب ایجاد ترجمه غیرکامل می شود یا هنگامی که مترجم در جمله کلماتی مثل ولوم یا سایز را که در زبان فارسی هم کاربرد دارند را از متن مبدا به متن مقصد منتقل می کند درحال انجام ترجمه غیر کامل است. تصمیم در مورد ترجمه کامل وغیرکامل و اینکه کدام یک بهتر است از حوزه بحث ما خارج است و نمی توان همیشه یک نسخه برای این دو ترجمه پیچید و گفت کدام یک از کدام نوع بهتر است. کیفیت ترجمه را مولفه های زیادی نظیر مخاطب، سن مخاطب، موضوع نوع جمله و هدف جمله مشخص می کند در مقاله ای دیگر به تفضیل به آن خواهیم پرداخت.

در حوزه سطح توصیف زبانی به سطوح متنوعی نظیر آوا شناسی، تکواژ شناسی، رسم الخطی، معنا شناسی و نحوی تقسیم می شود که کتفورد ترجمه را در این حوزه به دو بخشی ترجمه کلی و ترجمه محدود تقسیم می کند. در ترجمه کلی تمام سطوح زبانی متن مبدا به متن مقصد تبدیل می شود. ترجمه محدود را می توان تقریبا معادل ترجمه غیر کامل در سطح میزان ترجمه در نظر گرفت با این تفاوت که در حوزه سطح توصیف زبانی میزان محدودیت ترجمه نیز توسط منتقد مشخص خواهد شد که از حوصله بحث ما خارج است.

در بخش ردیف ساختمان زبان ترجمه به سه نوع آزاد، وابسته و تحت اللفظی تقسیم می شود. در ترجمه آزاد مترجم بدون در نظر گرفتن مخاطب و سبک متن صرفا پیام متن را در چارچوب متن مقصد به مخاطب ارائه می دهد. تنها معیار در این نوع ترجمه معنا و پیام است. برای مثال کلمه good bye در ترجمه فارسی که “خداحافظ” ترجمه شود را می توان نوعی ترجمه آزاد قلمداد کرد. ترجمه وابسته به ردیف همان ترجمه کلمه به کلمه است که در مقاله ای مجزا به آن پرداخته ایم. ترجمه تحت اللفظی نیز همانطور که در مقاله ترجمه خوب به آن پرداخته ایم عبارتند از ترجمه کلمه به کلمه ای که تنها معنای ضمنی کلمات متن مبدا در متن مقصد درنظر گرفته می شود. برای مثال ترجمه تحت اللفظی “خداحافظ” در زبان انگلیسی “good protect you” خواهد که با این که می تواند برای فارسی زبانانی که در متن انگلیسی را می خوانند قابل فهم باشد اما ممکن است برای یک انگلیسی زبان هیچ معنا خاصی نداشته باشد و یا حتی القا کننده کژفهمی های فرهنگی شود.

نظریه های مربوط به آموزش ترجمه و انواع آن

یکی دیگر از نظریه پردازان در حوزه ترجمه پیتر نیومارک است که ترجمه را به دو نوع ترجمه معنایی و ترجمه پیامی تقسیم بندی کرده است که تا حدودی با ترجمه کلمه به کلمه و ترجمه آزاد کتفورد هماهنگی دارد؛ در ترجمه پیامی مترجم تنها پیام اصلی متن را ارائه می دهد مثال بارزی از تفاوت این دو در ترجمه جمله ای است که بالا بیان کردیم.

–          Wet paint

–          رنگی نشوید (ترجمه ارتباطی یا پیامی)

–          رنگ مربوط (ترجمه معنایی)

لایه های معنایی یا نفش های جمله

هالیدی در سال ۱۹۸۵ در حوزه دستور زبان سه نوع لایه ارجاعی، بین شخصی و متنی را برای جملات قائل می شود. معنای ارجاعی به معنای منطقی جمله، معنای بین شخصی به طبقه اجتماعی گوینده یا نویسنده و معنای متنی به موضوع وخبر جمله دلالت دارد. توجه داشته باشید که برای ترجمه تخصصی متون توجه به این سه لایه اهمیت بالایی دارد. به مثال های زیر دقت کنید.

جملاتی با معنای زیر بنایی یکسان اما معنای متنی متفاوت

The window was broken by Ali

Ali broke the window

جملاتی با معنای ارجاعی یکسان و معنای بین شخصی متفاوت

?Could you bring me some tea please

Bring me some tea please

Bring me some tea

اصول و روش ترجمه متون (آموزش های ترجمه)

برای ارائه کیفیت بهتر در ترجمه باید نکاتی را نظر گرفت که در این بخش تیم کافه یادداشت به این اصول را به صورت رایگان در اخیتارتان خواهد گذاشت.

۱٫      هیچ گاه به معنی اول و عمومی کلمات بسنده نکنید و حتما کاربرد و مفهوم آن را در فرهنگ لغت های انگلیسی به انگلیسی نظیر آکسفورد یا لانگ من چک کنید.

۲٫      به هیچ عنوان اصطلاحات انگلیسی را به صورت کلمه به کلمه ترجمه نکنید. بهترین روش ترجمه در این نوع جملات ترجمه آزاد است.

۳٫      سبک و سیاق ترجمه را در نظر بگیرید.

۴٫      هرچه فارسی شما بیشتر شکل گرفته باشد ترجمه تان نیز بهتر خواهد شد. در بسیاری از موارد مترجم معنای متن انگلیسی را کاملا متوجه می شود اما نمی تواند آن را به زبان فارسی ارائه دهد. اگر شما هم جزو این دسته از مترجمین هستیم حتما از همین الان شروع به خواندن روزنامه یا رمان های فارسی کنید.

۵٫      حرف “را” مرجع مفعول را بلافاصله پس از مفعول در ترجمه بیاورید.

۶٫      جملات طولانی انگلیسی را می توانید با اضافه کردن یک یا چند فعل توسط خودتان به دو یا سه جمله مجزا تبدیل کنید تا برای قابل فهم تر باشد.

۷٫      برای متونی مثل متون حقوقی یا علوم اجتماعی ترجمه آزاد به هیچ عنوان پیشنهاد نمی شود.

۸٫      بجای عبارت “مورد استفاده قرار می گیرد” از عبارت “استفاده می شود” استفاده کنید.

۹٫      جملات مجهول در زبان انگلیسی باید به جملات معلوم تبدیل کنید و در جمله فارسی یک فاعل فرضی در نظر بگیرید.

۱۰٫   ضمیر در زبان فارسی همیشه اول جمله می آید.

۱۱٫   به گوگل ترنسلیت اعتماد نکنید و فقط برای معانی کلمات و گروه های اسمی به آن مراجعه کنید.

۱۲٫   برخی از کلمات معادل فارسی ندارند و یا حتی خود کلمه از معادل آن بیشتر در زبان فارسی جا افتاده اند، به آنها دقت کنید.

۱۳٫   کلمه چنان چه اشتباه است و چنان که یا همان طور که درست تر است.

۱۴٫   در ترجمه تخصصی می توان جملات مفرد را به جمع و جمع را به مفرد تبدیل کرد.

۱۵٫   در هنگام ترجمه انگلیسی به فارسی به بافت فرهنگی متن مقصد و بومی سازی کلمات دقت کنید.

۱۶٫   عبارت یک در دستور زبان فارسی کاربرد کمی دارد و بجای آن “ی” نکرده استفاده می شود، پس یک سیب قرمز زیبایی متنی را بهم زده و باید سیبی قرمز ترجمه شود.

۱۷٫   به هم نشینی کلمات دقت کنید در ترجمه متون تخصصی هم نشینی کلمات حرف اول را می زند برای مثال کلمه launch در جایی از متن ممکن است به معنای اجرا کردن باشد و درجایی دیگر به معنای پرتاب کردن.

۱۸٫   به معناهای مجازی در دو متن مبدا و مقصد دقت کنید مثلا در زبان انگلیسی owl یا همان جغد نماد هوش و ذکاوت است اما در زبان فارسی ممکن است نماد شومی و بد یومنی باشد برای همین برای ترجمه انگلیسی به فارسی متنی که نیاز به معادل مجازی دارد باید سوای از معادل کلمه متن مبدا کلمه ای را در متن مبدا بیاوریم که در فرهنگ فارسی معادل معنای مجازی کلمه انگلیسی است نه معنای ظاهری.

۱۹٫   گاهی اوقات افعال گذشته مثل watched ممکن است صورت کوتاه شده which I am watched باشد پس در ترجمه آنها دقت کنید.

۲۰٫   گاهی اوقات در زبان انگلیسی صرف نظر از معلوم را مجهول بودن فعل جمله با حذف موصول به صورت مصدر خلاصه می شود. برای مثال the player who will score به صورت the player to score نوشته می شود اما ترجمه هر دو یکی است.

۲۱٫   در ترجمه به لایه های ارجاعی، بین شخصی و متنی دقت کنید.

سخن آخر

این نکات و توضیحات فقط حوزه کوچک و نظریه هایی کلی در مورد آموزش ترجمه انگلیسی به فارسی بود، روش ها و اصول ترجمه آنقدر زیاد هستند که می توان از آنها صدها مقاله تهیه کرد و یک اصول و روش ترجمه را نمی توان برای تمام متون تجویز کرد. مترجم در بعضی پاراگراف ها باید از ترجمه آزاد استفاده نماید و بعضی مواقع لازم است تا متن به صورت کلمه به کلمه یا حتی تحت اللفظی ترجمه شود. اینکه مترجم از کدام روش ترجمه استفاده کند کاملا به تجربه او در ترجمه و ابتکار عملش بستگی دارد و بسته به میزان اشراف وی به این موضوعات و اصول ترجمه، کار ارائه شده نیز کیفیت متفاوتی خواهد داشت. به این خاطر است که مترجم بنام در کشور هنوز بعد از گذشت چندین دهه از آشنایی فارسی زبانان با ترجمه متون انگلیسی تعداد مترجمین تاپ کشور انگشت شمارند.

4 thoughts to “آموزش ترجمه همراه با اصول و نظریه ها مربوط به ترجمه انگلیسی به فارسی

  • علی مردانی

    ممنون از متن عالیتون، لطفا بازم از روش های ترجمه مطلب بذارید

    پاسخ
  • http://Linorwatches.com/blog/2014/08/19/swatch-scuba-libre

    I do not know if it’s just me or if perhaps everyone else experiencing problems
    with your blog. It appears like some of the text within your content are running
    off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to
    them as well? This could be a problem with my internet browser because I’ve had this happen before.
    Cheers

    پاسخ
    • احسان عطایی

      It seems your browser is out of date or you may have internet issues

      پاسخ
  • COTION

    سلام
    پیشاپیش از اینکه یک دقیقه وقتتون رو در اختیار ما میزارید تا با شیوه جدید انتقال پیام آشناتون کنیم سپاسگزاریم.
    ” کُشِن ، یه انیمیشن ۶۰ ثانیه ای که محصول شما رو با استفاده از موشن گرافی و گویندگی توصیف میکنه . از معرفی برند کسب و کار شما گرفته تا معرفی تک به تک محصولات ، راهنمای استفاده از محصول و فرهنگ استفاده از اون. فرقی نمیکنه چه کسب و کاری داری ، کُشِن هر پیامی که دوست داشته باشی به مخاطبینت منتقل کنی رو با ادبیات ساده و عامیانه انجام میده.
    *کُشِن اعتماد مشتری رو افزایش میده*
    قیمت هر کُشِن بین ۲۵۰ الی ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر دقیقه هستش که البته در جشنواره عید تا عید با خرید پکیج میتونی بین ۳۰ الی ۵۰ درصد تخفیف بگیری (فقط تا ۳۱ مرداد)
    ” ویدیو مارکتینگ بر طبق آمار بررسی شده یکی از بهترین و تاثیرگذارترین روش های بازاریابی آنلاینه. حالا شما به عنوان مدیر یک کسب و کار باید برای پیاده سازی استراتژی ویدیو مارکتینگ خودتون برنامه ریزی کنید و از همه مهمتر اونو به درستی اجرا کنید تا از قافله عقب نمونید”.
    برای دیدن نمونه کارهامون به لینک زیر در اینستاگرام مراجعه کن :
    https://www.instagram.com/instamotion.ir
    و یا از روشهای زیر با ما در ارتباط باش.
    http://www.cotion.ir/
    ۰۹۱۰۰۹۰۹۹۳۸ (تلگرام و واتساپ)
    ۰۲۱۸۸۹۳۰۶۹۸

    پاسخ

نظر بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *